In Italië is de uitrol begonnen van nieuwe vijf waterstoftankstations rond Milaan. Enkele weken geleden is het eerste H2-tankstation van de regio Lombarije geopend aan de oostelijke ringweg van Milaan bij Carugate Est. De faciliteit vormt een belangrijke stap in een ambitieus project van 55,4 miljoen euro, gericht op de ontwikkeling van het eerste nationale netwerk voor waterstofaangedreven wegvervoer, met vijf strategische locaties rond Milaan en Tortona, 70 kilometer naar het zuiden.

Het project voor schone mobiliteit omvat de bouw van vijf tankstations op belangrijke knooppunten van het Noord-Italiaanse snelwegennet. Naast het reeds operationele tankstation Carugate Est komt er een tweede tankstation in Carugate, aan de overkant van de ringweg, een tankstation in Rho aan de westelijke ringweg en twee tankstations in Tortona langs de A7 Milaan-Genua.

Het eerste waterstoftankstation in Carugate Est is uitgerust met drie dispensers die waterstof kunnen leveren met een druk van 350 bar in zowel lage als hoge flow, en met een druk van 700 bar, met een operationele capaciteit van ongeveer één ton per dag. De dispensers zijn uitgerust met voorkoelsystemen tot -40 °C om veilig en efficiënt tanken te garanderen. Het opslagsysteem bestaat uit twee cilinderbanken: een middendruk (500 bar) met een capaciteit van 333 kg en een hogedruk (930 bar) met een capaciteit van 115 kg. De distributie van H2 naar het tankstation vindt plaats via traditionele en nieuwe generatie cilindertrailers, waarbij de druk wordt opgevoerd naar 500 bar voor een efficiëntere levering. De faciliteit is ontworpen met schaalbaarheidscriteria die een verdubbeling van de capaciteit tot 2 ton per dag mogelijk maken. Er is ook rekening gehouden met de mogelijkheid om in de toekomst productie op locatie te integreren via elektrolyse op basis van hernieuwbare energiebronnen.

“De opening van het waterstofstation Carugate Est, gelegen in een strategisch gebied voor transport en logistiek, zal de doorvoer van waterstofvoertuigen langs de as Europa-Genua vergemakkelijken en de logistiek naar Zwitserland en Duitsland ondersteunen.” zegt Elio Catania, voorzitter van het Ministerie van Economische Ontwikkeling. “Het initiatief is gericht op het stimuleren van de acceptatie van waterstofvoertuigen, met name in het openbaar vervoer en de logistiek, en draagt zo bij aan de transitie naar emissievrije mobiliteit en de decarbonisatiedoelstellingen van het wegvervoer.”

Naast het wegennet krijgt waterstof op het spoor steeds meer vorm binnen het H2iseO Hydrogen Valley-project in Val Camonica, 60 kilometer naar het oosten. De eerste waterstoftreinen in Italië zullen naar verwachting in de eerste helft van 2026 in gebruik worden genomen.

Bij de luchthaven Milaan Malpensa, ten noordwesten van de stad, wordt de komende maanden ook aan waterstoftoepassingen gewerkt. Hier wordt een waterstoftankstation gerealiseerd voor voertuigen die rijden op de luchthaven. Dit tankstation is niet openbaar toegankelijk. Waterstof wordt ter plaatse via een electrolyser geproduceerd. De tankfaciliteit moet klaar zijn voor de Olympische Winterspelen die volgend jaar van 6 tot 22 februari in Milaan worden georganiseerd

De Italiaanse waterstofinitiatieven maken deel uit van het Europese beleid voor klimaatneutraliteit en vormt een belangrijke stap in de richting van de versterking van het continentale netwerk voor alternatieve brandstoffen. Het draagt bij aan de doelstellingen om de schadelijke uitstoot van voertuigen langs de belangrijkste transportcorridors van Noord-Italië te verminderen.

Lees ook: nederland-in-doetinchem-staat-een-van-de-grootste-h2-stations-van-europa-video

Het Nederlandse Hydro Motion Team uit Delft deed de afgelopen dagen mee aan de emissievrije Monaco Energy Boat Challenge. De studenten nemen het met de waterstofboot MIRA op tegen 41 andere studententeams uit verschillende landen, deels varend op waterstof, deels op zonne-energie en deels batterij-electrisch. Waterstof Magazine volgde de afgelopen dagen nauwgezet de prestaties van het Nederlandse team.

Dit is het liveverslag van het event vanuit Monaco:

30/06/2025

10:00 – Aankomst in Monaco

We zijn net aangekomen met alle teamleden, Mira en de rest van onze uitrusting in Monaco. We hebben het hele jaar hard gewerkt om optimaal te presteren en nu zijn we er eindelijk! De boot is bijna helemaal klaar voor de races en wordt nu klaargemaakt om in het water van de Middellandse Zee te worden gelegd.  

Woensdag 02/07/2025

18:00 – Openingsceremonie MEBC

De openingsceremonie van de 12e Monaco Energy Boat Challenge is zojuist begonnen. Alle teams hebben zich verzameld op de 5e verdieping van de Yacht Club van Monaco en zijn aan elkaar voorgesteld. We hebben onze Nederlandse vlaggen meegenomen en zijn samen met de andere 42 teams van start gegaan! 

Donderdag 03-07-2025

08:00 – Klaarmaken voor racedag 1

Bonjour en welkom bij de liveblog van de eerste dag van de Monaco Energy Boat Challenge! Vandaag begint het evenement om 11 uur met een parade waar alle deelnemende boten in de verschillende wedstrijdklassen in de haven te bewonderen zijn. Het is indrukwekkend om te zien hoe alle andere boten varen op verschillende duurzame energiebronnen, zoals waterstof, zonne-energie en accu's.

12:00 – Voorbereiding op manoeuvreerbaarheidsproeven

Mira is net terug in de Monaco Yacht Club en we bereiden ons nu voor op onze eerste race: de wendbaarheidsproeven. Met de volledig draaibare achterstrut heeft Mira een ongelooflijke truc in petto: ze kan ter plekke 360° draaien en draait moeiteloos om haar eigen as! 

14:30 – Manoeuvreerbaarheidsproeven

De Manoeuvrability Trial is van start gegaan! Het is eindelijk tijd om Mira's vaardigheden te laten zien. Vanochtend hebben we de manoeuvres geoefend en de beste strategie bedacht om het parcours zo snel mogelijk af te leggen. De bootbemanning is er klaar voor om de snelste tijd neer te zetten en deze eerste uitdaging te winnen. Al onze fans juichen vanaf de zijkant om ons te helpen deze race te winnen!

14:40 – Klaar!

We hebben onze eerste race voltooid: de Manoeuvrability Trial! De piloot en copiloot werkten naadloos samen om alle manoeuvres uit te voeren, met de steun van ons team en de fans op de kade. Later vandaag horen we de tijden van onszelf en onze tegenstanders en weten we of we dit onderdeel van de race hebben gewonnen.

15:45 – Snelheidsrecorduitdaging

De snelheidsrecordrace is net begonnen. Eén voor één worden de boten getimed terwijl ze een afstand van 500 meter tussen twee markeringen in elke richting achter elkaar afleggen. De winnaar van alle MEBC-deelnemers samen is de boot met de beste gemiddelde tijd over de twee opeenvolgende runs. Bouwe en Willemijn zijn er helemaal klaar voor en starten straks met de eerste run!

16:15 – Technische problemen

We ondervinden momenteel enkele kleine technische problemen. Onze technici werken er hard aan om het probleem te verhelpen.

16:20 – We varen weer! 

We zijn net vertrokken en voeren eerst een korte foiling-test uit voordat we deelnemen aan de Speed ​​Challenge!

16:50 – We hebben de Snelheidsrecord Uitdaging voltooid!

We hebben zojuist prachtig gefoild op de Middellandse Zee en de snelheidsrecorduitdaging volbracht! De draagvleugels onder water tillen de boot boven het wateroppervlak uit om de weerstand tijdens het varen te verminderen.  

19:45 – Einde van de eerste racedag

Onze eerste dag zit erop! Na de officiële opening van de wedstrijd met de parade, moesten alle boten die deelnamen aan het Sea Lab vier manoeuvres uitvoeren in de manoeuvreerbaarheidsproef: slalom, keren, achteruit varen en aanmeren. Wat een fantastische manier om de wedstrijd te beginnen! Bij de Manoeuvrability Trial zijn we vandaag derde geworden, bij de Speed ​​Record Challenge zijn we als tweede geëindigd. Een prachtig resultaat.

Fijne nacht en tot morgen!

Vrijdag 04-07-2025

05:00 – Start van de dag: waterstof tanken

Bonjour! Vandaag vindt de endurance challenge plaats. Hiervoor hebben we voldoende waterstof in onze tank nodig, dus we zijn de dag vroeg begonnen met waterstof tanken!

13:00 – Voorbereiding op de Endurance Challenge

We bereiden Mira en de piloten nu voor op de Endurance Challenge. Ze krijgen allebei de zorg die ze nodig hebben om de komende uren optimaal te presteren. Over een uur begint de race!

14:00 – De Endurance Challenge

PEW – met het startschot is de Endurance Race officieel begonnen!

14:10 – Eerste ronde voltooid!

Mira heeft net haar eerste ronde voltooid! Het team en onze fans juichen vanaf de kade. Ze vaart nu 25 km/u! We hebben wel wat moeite om de foiling-startsnelheid te bereiken, vanwege de golven die de andere elektrische motorboten veroorzaken.

14:26 – Technische problemen worden opgelost

Zoals je misschien hebt gezien, ligt Mira al een tijdje stil tijdens de Endurance Race. Door de golven hebben we moeite om de juiste startsnelheid te halen. We hebben een software-update op het water uitgevoerd en we hopen dat de problemen nu zijn opgelost.

15:00 – We varen weer!

Na een software-update zeilt Mira weer! We hebben inmiddels 7 ronden afgelegd en staan ​​op de 3e plaats in de competitie.

15:30 – Halverwege de race

We zijn halverwege de Endurance Race en hebben 13 ronden afgelegd! We gaan gestaag door met een gemiddelde snelheid van 20 km/u!

15:50 – We halen onze concurrenten in!

We hebben net de elektrische boot van het Red Wave-team van de Universiteit van Bologna ingehaald en staan ​​nu op de tweede plaats! Alleen de waterstofboot van Inocel ligt voor ons, met 7 ronden.

16:45 – Nieuw ronderecord!

Met nog maar vijftien minuten te gaan, zetten we een nieuw record neer voor het zeilen van 1 ronde: 4 minuten en 10 seconden! We zijn ontzettend trots! "De fans juichen de boot van het TU Delft Hydro Motion Team toe vanaf de kade, indrukwekkend!", klinkt het bij de wedstrijdverslaggevers. Aan de slag, Mira!

17:00 – Afgelopen & tijd om te feesten!

We zijn er! De officiële uitslagen zijn er nog niet, maar volgens de wedstrijdverslaggevers hebben we het uitstekend gedaan. Nu is het tijd om deze grote prestatie samen met het team te vieren.

19:00 – WE HEBBEN DE ENDURANCE CHALLENGE GEWONNEN!

We zijn als eerste geëindigd in de Endurance Race! De Mira legde 28 ronden af ​​in 3 uur en liet onze concurrenten achter zich. Alle vrienden en familie die aan land aanmoedigden, waren enorm enthousiast. Het was een fantastische race en we zijn zo trots op wat we hebben bereikt!

Naast dat we erg blij zijn met onze overwinning, onderzoeken we momenteel de problemen die we tijdens de race ondervonden met de aandrijfsystemen van de foil. We werken er hard aan om dit probleem op te lossen vóór de 16 Nautical Mile Speed ​​Race morgen!

08:00 – Klaar voor de laatste racedag!

Straks om 10.00 uur start onze race binnen de categorie Speed ​​Challenge. We varen 16 zeemijl naar de Italiaanse stad Ventimiglia en zo snel mogelijk terug. Dit is de laatste kans om de efficiëntie en prestaties van onze boot te laten zien. Onze piloten zijn klaar voor de race.

10:00 – De 16 zeemijl-uitdaging

Tien minuten geleden zijn we losgekoppeld en naar het startgebied gevaren. Het startschot voor de Challenge klinkt elk moment. We laten we laten zien wat de ware potentie van waterstof is!

10:06 – De 16 Nautical Miles Challenge start!

BOEM! En we gaan! Ga Ga Ga Mira!

10:15 – Eerste boei gepasseerd!

We zijn zojuist de eerste boei gepasseerd!

10:45 – We zijn net in Italië aangekomen!

10:50 – Halverwege!

We zijn nu halverwege het parcours en keren terug naar Monaco. We hebben zelfs een deel van de eerste helft weten te dwarsbomen, we zijn er trots op!

11:00 – Onze fans juichen!

Vrienden en familie moedigen Mira vanaf het water aan, heel erg bedankt voor jullie steun! We voelen natuurlijk ook alle steun van thuis!

11:45 – Langzaam maar gestaag

Tijdens het foilen hoorden de piloten een ratelend geluid, en omdat we nu niet kunnen vaststellen wat dit voor de boot betekent, hebben we het zekere voor het onzekere genomen. We varen nu met 10 km/u op de derde plaats en willen deze race uitvaren!

11:50 – Terug in Monaco

We zijn net de territoriale wateren van Monaco binnengevaren. Nog 3,3 km te gaan!

12:11 – Geëindigd op de 3e plaats!

We zijn erg blij te kunnen melden dat we de Nautical Mile Speed ​​Challenge net hebben afgerond! We hebben onderweg wat problemen gehad, maar we zijn veerkrachtig en zijn toch als derde geëindigd! Over een uurtje gaan we inpakken en weer richting Nederland.

Dit zijn de prachtige resultaten van het Hydro Motion Team uit Delft:

• Manoeuvrability Trial: derde plaats
• Speed ​​Record Challenge: tweede plaats
• Endurance Race: eerste plaats
• Nautical Mile Speed ​​Challenge: derde plaats

De studenten van het Argonautenteam van de Universiteit van Bologna in Italië blijven ook dit jaar de onbetwiste meesters van de Monaco Energy Boat Challenge.

Lees ook: verenigde-staten-smr-van-nuscale-power-produceert-200-000-kilo-h2-per-dag

Belangrijk nieuws voor de productie van emissievrije waterstof. Het Amerikaanse bedrijf NuScale Power meldt een kleine kernreactor te hebben ontwikkeld die zeer efficiënt waterstof kan maken. De SMR is modulair opgebouwd uit 50 MW-modules en kan worden opgeschaald tot 600 MW. Het systeem is inmiddels gecertificeerd door de Amerikaanse Nuclear Regulatory Commission. NuScale Power, gevestigd in Corvallis, Oregon, ontwikkelt technologie voor kleine modulaire kernreactoren, waarbij elke reactoreenheid 77 megawatt aan elektriciteit kan opwekken.

De nieuwe VOYGR-energiecentrale van het bedrijf produceert tegelijkertijd waterstof, elektriciteit en schoon water en is daardoor zeer efficiënt. De technologie achter deze innovatie rust op Reversible Solid Oxide Fuel Cells – elektrochemische eenheden die stoom bij hoge temperatuur - tussen de 700–800°Celsius - omzet in waterstof, of in omgekeerde modus elektriciteit genereren uit diezelfde waterstof. Uniek is dat deze cellen ook schoon water leveren als bijproduct.

Het systeem is ontworpen door een samenwerkingsverband tussen NuScale Power en GSE Solutions en wordt een wereldprimeur genoemd. Binnen het simulatieproces, dat volop draait, wordt een dagelijkse hoeveelheid van 200.000 kilo emissievrije waterstof geproduceerd. Dit zijn enorme hoeveelheden. De waterstofproductie gaat continue door en is niet afhankelijk van grillige zon of wind.

NuScale is al langer van plan om zijn reactoren voor meerdere doeleinden te gebruiken. Het bedrijf berekende eerder al dat één reactormodule dagelijks 600 miljoen liter water kan zuiveren. Een centrale met twaalf modules zou meer dan 2 miljoen mensen van drinkwater kunnen voorzien en tegelijk 400.000 huizen van elektriciteit, volgens inschattingen van het bedrijf.

NuScale Power Corporation is een beursgenoteerd Amerikaans bedrijf dat kleine modulaire reactoren, zogenaamde SMR's, ontwerpt en op de markt brengt. Beleggers hebben wel vertrouwen in het bedrijf. De afgelopen maanden is de beurskoers met 300% gestegen.

Lees ook: nederland-veel-lof-bij-afscheid-van-mevrouw-waterstof-regina-hornbach

Een indrukwekkende foto vanuit Saoedi-Arabië. De bouw van de groene waterstofinstallatie, de windmolen, het zonnepark en het transmissienet van het miljardenproject NEOM is voor 80% voltooid. Belangrijke apparatuur is gearriveerd en geïnstalleerd, waaronder windturbines, waterstofopslagsystemen en elektrolysers. In de woestijn van Saoedi-Arabië komt de grootste fabriek voor groene waterstof ter wereld. Capaciteit: meer dan 2,5 GW.

NEOM Green Hydrogen Company (NGHC), een joint venture van ACWA Power, Air Products en NEOM die een gelijkwaardige productie verzorgen, bouwt 's werelds grootste ammoniakproductiefaciliteit op basis van groene waterstof, draaiend op hernieuwbare energie. Deze megacentrale zal tot 600 ton koolstofvrije waterstof per dag produceren in de vorm van groene ammoniak, als een kosteneffectieve emissievrije oplossing voor transport- en industriële sectoren wereldwijd.
Het project is gebaseerd op bewezen technologieën. Nieuwe aspecten zijn onder meer de integratie van deze technologieën, met name op deze schaal, en het gebruik van ammoniak om de waterstof naar wereldwijde markten te transporteren. Het project zal wereldwijd ongeveer vijf miljoen ton per jaar aan koolstofuitstoot (CO2) besparen. Het Amerikaanse beursgenoteerde bedrijf Air Products is de belangrijkste EPC-aannemer en systeemintegrator, en de exclusieve afnemer van de groene waterstof die in de vorm van groene ammoniak wordt geproduceerd in de NGHC-faciliteit.

Hoewel de bouw gestaag vordert is er nog veel werk te doen. De 4 GW zonne- en windenergiecentrales zullen naar verwachting medio 2026 klaar zijn. De eerste ammoniakproducten worden naar verwachting in 2027 geleverd.
Een video van het project ziet u via deze link 

Foto: overzicht van de hal met electrolysers die nog ingepakt staan voor ze worden gebruikt.

Lees ook: nederland-gezamenlijk-onderzoek-naar-waterstoftoepassingen-in-de-luchtvaar

In Delft is gisteravond, woensdag 14 mei 2025, een nieuwe boot op waterstof gepresenteerd. Studenten van de Technische Universiteit Delft presenteerden een foilingboot, aangedreven door vloeibare waterstof. Het Hydromotion-team wil met het innovatieve vaartuig meedoen aan de Monaco Energy Boat Challenge die dit jaar van 2 tot 5 juli voor de kust van Monaco wordt gehouden. Het studententeam hoopt met het prototype, genaamd Mira, interesse te wekken in de maritieme sector .

"Wij willen laten zien dat duurzame oplossingen in de maritieme sector nu al mogelijk zijn", legt teamleider Olivier Poelman uit. “Als ons team van 25 studenten dit lukt, kunnen grote bedrijven deze duurzame innovaties ook in de maritieme sector implementeren.”

Waterstofinnovaties in de scheepvaart zijn er wel, maar door de hoge kosten is het nog niemand gelukt op het emissievrije systeem grootschalig uit te rollen, ondanks de ecologische voordelen. De studenten kiezen niet voor de meest eenvoudige weg. Het team heeft ervoor gekozen om waterstof in vloeibare vorm mee te nemen. Het product moet daarbij worden afgekoeld tot 253 graden Celsius onder nul. In een zeer goed geïsoleerde tank ligt de vloeibare H2 opgeslagen.

Het is ook niet de bedoeling dat de boot over het water vaart. Aan de onderzijde zijn foils gemonteerd die het vaartuig bij hoge snelheid uit het water gaan tillen. Hierdoor lijkt de boot te vliegen.

“Om onze boot uit het water te kunnen tillen en zo de efficiëntie te verhogen, balanceert onze boot op drie pijlers, de zogenaamde struts”, meldt het studententeam. “Onder de struts zijn vleugels bevestigd die eveneens cruciaal zijn om de boot uit het water te tillen, de zogenaamde foils. Wanneer onze boot uit het water komt, hoeft de romp geen grote hoeveelheden water opzij te duwen om zijn snelheid te behouden, op deze manier verhogen we de efficiëntie van onze boot enorm. Maar hoe vliegen we boven water? Om boven water te vliegen, gebruiken we de foils en struts op een vergelijkbare manier als een vliegtuig. Door de specifieke vorm van de foils zal er een lagere druk recht boven de foil zijn dan eronder. Met andere woorden, de foils worden omhoog geduwd. Hoe meer snelheid we hebben, hoe groter de opwaartse kracht. Wanneer we voldoende snelheid krijgen, kunnen de foils de hele boot boven het water duwen, waardoor de boot vliegt. 

Tijdens het vliegen moeten we de boot constant stabiliseren. Dit doen we met behulp van onze hoogteregeling. Elke foil kan onafhankelijk van elkaar omhoog en omlaag kantelen. Meerdere sensoren meten de positie van de boot boven water. Door de hoeken van de foil snel aan te passen op basis van onze positie, kunnen we soepel over het water varen en tegelijkertijd een stabiele hoogte en positie behouden.”

De komende zes weken zal er nog volop aan de bijzondere emissievrije boot worden gewerkt. Begin juli kan het resultaat bekeken worden, op de Middellandse Zee bij Monaco.

Lees ook: spanje-waterstofproductie-op-poclan-platform-bij-de-gran-canaria

De Amerikaanse afdeling van het Japanse technologiebedrijf Honda maakt bekent dat het zijn elektrolysesysteem met hoge differentiële druk gaat testen op het International Space Station (ISS). Honda werkt daarbij samen met de toonaangevende ruimtevaart- en technologiebedrijven Sierra Space en Tec-Masters. Het project is onderdeel van Honda's visie op een regeneratief brandstofcelsysteem dat geavanceerde energieopslag kan bieden die het menselijk leven op het maanoppervlak kan ondersteunen.

Honda voorziet dat het hernieuwbare energiesysteem deel uitmaakt van de infrastructuur voor de duurzame bewoning van de mensheid op de maan. Als basis dient zonlicht dat water via de electrolyser splitst in zuurstof en waterstof. Zuurstof is nodig om de astronauten te kunnen laten ademen en waterstof dient voor de energievoorziening in de nachtelijke uren.

Voor de ISS-test werkt Honda samen met Sierra Space, een toonaangevend commercieel ruimtevaartbedrijf dat vooroploopt in innovatie en commercialisering van de ruimte. De andere partner is Tec-Masters, een toonaangevende leverancier van innovatieve wetenschappelijke en technologische oplossingen. Sierra Space zal de primaire integrator van ruimtemissies zijn en samenwerken met NASA om materialen te transporteren op Sierra Space's Dream Chaser-ruimtevliegtuig, 's werelds enige commerciële ruimtevliegtuig. Tec-Masters zal de ISS-technologie ontwikkelen.

Eind 2024 richtte Honda de Space Development Division op bij American Honda afdeling, om de technologische ontwikkeling in de VS te bevorderen en de samenwerking met de Amerikaanse ruimtevaartindustrie te verbeteren. 

Lees ook: nederland-intergas-installeert-nieuwe-cv-ketel-bij-waterstofproject-in-rozenburg

Na vijf drukbezochte edities van de Hydrogen Academy in Vlaanderen en de eerste editie vorig jaar in Nederland, organiseert WaterstofNet in het voorjaar van 2025 een tweede editie van de Hydrogen Academy in Nederland. De locatie is dit jaar in Den Bosch, de succesformule blijft dezelfde. Tijdens zes opleidingsavonden (17 en 24 maart, 10, 17, 24 en 31 maart) vertellen gespecialiseerde sprekers alles over bestaande en toekomstige waterstoftoepassingen en het beleid en regelgeving rond waterstof.

De avonden starten om 18.00 uur met broodjes en een drankje. Daarna volgt een drie uur durend lesgedeelte met vijf verschillende sprekers en tussen 21.30 en 22.00 uur is er gelegenheid tot napraten.

De avonden zijn onderverdeeld in thema’s. Tijdens de Hydrogen Academy komen onder andere H2 research & development, productie, distributie en opslag, H2 toepassingen in de industrie en gebouwde omgeving, waterstof binnen de mobiliteit en het beleidskader aan bod.

Organisator WaterstofNet wil met de Hydrogen Academy de gehele waterstofsector naar een hoger niveau tillen.

Het uitgebreide programma staat op de website van WaterstofNet, bereikbaar via deze link. Onder het programma vindt u een directe link naar het inschrijfformulier.

Lees ook: zuid-korea-subsidie-voor-680-auto-s-bussen-en-trucks-op-waterstof

Een opvallende verschijning op de waterstofbeurs Hyvolution in Parijs. Het Franse bedrijf Ligier presenteert samen met Bosch Engineering de racewagen Ligier JS2 RH2. Ligier Automotive, voorheen Onroak Automotive, is een Frans bedrijf dat raceauto's ontwerpt, produceert en verkoopt, met name sportprototypes voor verschillende internationale series. Bosch is een internationale toeleverancier van auto-onderdelen. Bij de ontwikkeling van de emissievrije racewagen hebben de bedrijven intensief samengewerkt.

“Onze eenheid die zich bezighoudt met nieuwe energieën werkt actief aan nieuwe onderwerpen en onze aanwezigheid bij Hyvolution is een kans om andere spelers in deze energietransitie te ontmoeten”, legt Richard Tur, COO van Ligier Automotive, uit.

De afgelopen jaren is de waterstofauto Ligier JS2 RH2 al uitvoerig getest. Voor het eerst reed de wagen twee jaar geleden rondjes op het circuit van Le Mans en inmiddels heeft het voertuig zo’n 5000 kilometer afgelegd waarbij snelheden zijn bereikt van 280 km/u.  

“Met de Ligier JS2 RH2 hebben we aangetoond dat we in korte tijd, iets meer dan zes maanden, een waterstofsysteem in een wedstrijdvoertuig kunnen integreren”, zegt Julien Jehanne, locatiedirecteur van Ligier Automotive, gespecialiseerd in conceptauto’s en andere bijzondere voertuigen. Er wordt door Ligier en Bosch verder gewerkt aan de regulering van de injectie van gasvormige waterstof, maar ook aan het toekomstig gebruik van vloeibare waterstof.

Hyvolution, de beurs waar het voertuig volgende week te zien is, wordt gehouden van 28 tot 30 januari in Parijs.

Lees ook: usa-nieuwe-landkaart-brengt-vindplaatsen-voor-witte-waterstof-in-beeld

Een uniek project in Nederland. Daar heeft waterstofontwikkelaar XINTC begin deze maand de wereld kennis laten maken met een zeer bijzondere electrolyser. Kleine compacte gasmodules kunnen moeiteloos worden opgeschaald tot een grote electrolyser. En voor de splitsing van water in zuurstof en waterstof zijn geen kostbare metalen nodig. Daardoor is het systeem goedkoper dan alkaline of PEM electrolysers. Tenslotte kan het systeem ook nog eens prima overweg met het voortdurend wisselende aanbod van energie uit zon en wind.

Hoofdredacteur Paul Bombeld van Waterstof Magazine gaat op bezoek bij het H2 Experience Center van XINTC in Kootwijkerbroek dat is gekoppeld aan een zonnepark met meer dan 40-duizend panelen en wil weten waarom dit waterstofproductiesysteem als ‘wereldwijd uniek’ wordt gepresenteerd. CEO Wilko van Kampen van XINTC geeft antwoord.

Het hele verhaal leest u via deze link

Een prachtig voorbeeld van een emissievrije bouwplaats in Nederland. Bij het dijkversterkingsproject Wolferen-Sprok heeft de combinatie ‘De Betuwse Waard’ een belangrijke stap gezet bij het emissievrij uitvoeren van graaf- en bouwwerkzaamheden. De bedrijven Ploegam, GMB en Dura Vermeer, Waterschap Rivierenland en het Hoogwaterbeschermingsprogramma hebben een deel van het werk 100% emissievrij uitgevoerd op waterstof. Daarvoor is een samenwerking aangegaan met adviesbedrijf Energylab, Genpower als leverancier van een waterstofaggregaat en Kuster H2 Energy als waterstofleverancier.

Op de bouwplaats zijn waterstofaggregaten ingezet om batterij-elektrische machines van schone energie te voorzien. Met oplaadpunten op waterstof is aangetoond dat de energievoorziening op de bouwplaats uiterst betrouwbaar en emissievrij kan zijn. “Iedere nacht werd er bij dit project 800 kWh emissievrij opgeladen”, zegt Marcel Kwakkel van Genpower. “Maar als het nodig is zetten we er niet een, maar twee drie, vier of vijf aggregaten bij en leveren we probleemloos grotere vermogens.”

De waterstof is geleverd door Kuster H2 Energie die de beschikking heeft over vier containers waarin waterstof onder 381 bar op locatie kan worden geleverd. “Dat was nog niet het geval bij dit project”, zegt een woordvoerder van Kuster tegen Waterstof Magazine. “De druk-reduceerkasten van Genpower kunnen momenteel maximaal 300 bar aan en ook onze waterstof leverancier kan maximaal 300 bar leveren. Dat betekent dat we nu per vrachtbeweging zo’n 425 kilo leveren. In de toekomst, bij hogere drukken, kunnen we gaan tot 481 kilo. Onze transportcontainers zijn er klaar voor.” Kuster maakt gebruik van 20-voets containers die op de bouwplaatsen makkelijk kunnen manoeuvreren.

Het afgelopen jaar heeft Kuster bij verschillende bouwprojecten samengewerkt met verschillende leveranciers van waterstofaggregaten. Naast Genpower heeft ook Nexus Energy stroomaggregaten beschikbaar. “Het afgelopen jaar hebben we met de verschillende leveranciers telkens de grenzen van de mogelijkheden met waterstof verlegd”, meldt Kuster. “Waterstof op de bouwplaats zien we dan ook niet meer als een experiment. Ervaring leert ons dat we inmiddels kunnen spreken over bewezen emissievrije technologie.”

In de video vertellen de partners meer over dit project langs de rivierdijk bij Andelst in de Betuwe.

Lees ook: bouwbedrijf-ballast-nedam-neemt-nederlandse-waterstofspecialist-ekinetix-over

Belangrijk nieuw van de Koreaanse autofabrikant Hyundai. Het bedrijf heeft vanmorgen de opvolger van de waterstofauto Nexo gepresenteerd. Het nieuwe voertuig krijgt de naam Initium, wat in het latijn ‘begin’ of ‘eerste’ betekent. De auto is wereldwijd voor het eerst te zien tijdens de Los Angeles Auto Show en Auto Guangzhou in China, beiden in november van dit jaar. In de eerste helft van 2025 moeten de eerste exemplaren voor klanten beschikbaar zijn. Een bijzondere ontwikkeling maakt het voertuig echt uniek, via een aansluiting aan de buitenzijde kan de brandstofcel ook worden gebruikt als mobiele en emissievrije stroomaggregaat.

Bij de ontwikkeling van Initium lag de focus op drie hoofdaspecten: een groter rijbereik en betere prestaties, de belangrijkste sterke punten van waterstofauto's; een ruim interieur en een ruime bagageruimte, waardoor deze auto ideaal is voor gezinnen; en unieke comfort- en veiligheidsfuncties die kenmerkend zijn voor waterstofauto's.

Een van de grootste voordelen van een waterstof FCEV is het indrukwekkende rijbereik en de flexibiliteit die dit met zich meebrengt. Met Initium heeft Hyundai Motor het concept uitgerust met grote waterstofbrandstoftanks om het bereik van het voertuig te maximaliseren, waardoor de voordelen van waterstof FCEV's worden vergroot. Het bedrijf heeft de Initium ook uitgerust met aerodynamische wielen om de luchtweerstand te verminderen, verpakt in banden met een lage rolweerstand, voor een beoogde actieradius van meer dan 650 km (geschatte actieradius berekend met het beoogde brandstofverbruik van Hyundai Motor, getest met 18-inch banden) tussen tankbeurten.

Wat betreft prestaties biedt Initium uitstekende acceleratie en soepele inhaalmogelijkheden. Door Hyundai's brandstofceltechnologie verder te ontwikkelen, heeft het bedrijf de output van de stack vergroot en de batterijcapaciteit verbeterd, wat een elektromotorvermogen van maximaal 150 kW mogelijk maakt. Dit zorgt ervoor dat bestuurders soepel rijden in stedelijke gebieden en bij hogere snelheden op snelwegen.

Initium bevat een FCEV-specifieke routeplanner die een van de grootste pijnpunten voor FCEV-kopers aanpakt: laadinfrastructuur. Met deze functie kunnen gebruikers eenvoudig een optimale route uitstippelen en laadstations langs de route vinden zonder dat ze een aparte app hoeven te openen of te bellen. Gebruikers kunnen de locatietoegankelijkheid en de operationele status van een geïdentificeerd laadstation controleren, evenals het aantal wachtende voertuigen en dus de mogelijkheid om op te laden

Bovendien levert de waterstofbrandstofcel van Initium ook aan de buitenwereld elektriciteit om bijvoorbeeld verschillende huishoudelijke apparaten en persoonlijke apparaten van stroom te voorzien en op te laden. De Vehicle-to-Load (V2L)-functie van het concept kan aan de buitenzijde rechtstreeks op een 220V-stopcontact worden aangesloten, waardoor Initium van een vervoermiddel verandert in een potentiële energieleverancier.

Lees ook: rolls-royce-investeert-fors-in-onderzoek-naar-waterstof-systemen

Logistiek dienstverlener Stef versnelt de energietransitie naar emissievrij. In twee distributiecentra van een van de grootste transportbedrijven in Europa is recent het intern transport gaan rijden op waterstof. Als eerste is de vestiging in Athis-Mons aan de zuidkant van Parijs overgeschakeld op H2 en inmiddels rijden ook de vorkheftrucks en stapelaars in de vestiging bij Madrid op waterstof. Stef is de Europese specialist van koellogistiek voor voedingsmiddelen en temperatuurgevoelige producten tussen de -25 graden Celsius en +18.

Stef heeft de voertuigen met een brandstofcel in de distributiecentra vergeleken met het intern transport op accu’s. Waterstof gaf in deze vergelijking het beste economische resultaat. H2 geeft de voertuigen een langere actieradius, dus hoeft minder vaak te worden gestopt. Het tanken van waterstof gebeurt in enkele minuten, terwijl een voertuig op batterijen vele uren aan de oplader moet. Dat betekent dat het logistieke bedrijf met minder voertuigen hetzelfde werk kan uitvoeren. De brandstofcel is een stuk minder gevoelig voor koude temperaturen in vergelijking met de eerder gebruikte loodzuuraccu’s.  Gemiddeld heeft een brandstofcel een levensduur van 10 jaar, twee keer zo lang als traditionele batterijen.

In de bedrijfshallen heeft waterstofbedrijf Plug Power een waterstoftankstation gebouwd. Buiten ligt een enorme opslagtank vaan waterstof. Toyota leverde de bedrijfsvoertuigen.

In Madrid wordt de waterstof ter plaatse geproduceerd met behulp van een elektrolyser. Deze wordt gevoed door de fotovoltaïsche energiecentrale van 2,9 MWp op het dak van het logistiek center.

Stef is een belangrijke logistieke dienstverlener in de food-sector. Het bedrijf is in acht Europese landen vertegenwoordigd: België, Spanje, Frankrijk, Italië, Nederland, Portugal, Verenigd Koninkrijk, Zwitserland. Er werken 22.000 medewerkers.

Het Zwitserse bedrijf Hydroride introduceert de Hyryd, een waterstof-elektrische fiets met een zeer korte oplaadtijd. Om het voertuig veel kilometers te kunnen laten rijden is slechts een wisseling van de waterstoffles, die in het frame zit verborgen, nodig. En dan kan de tweewieler er weer 60 kilometer tegenaan.

De Hyryd, ontworpen door Hydroride uit ze Zwitserse plaats Bat, nabij Zurich, gebruikt een waterstoftank om zijn 180W-brandstofcel van stroom te voorzien. Deze 25 cm hoge tank zit in het frame van de fiets en kan in slechts 10 seconden worden vervangen. Met deze eenvoudige handeling kan de fietser tot 60 km reizen voordat er een nieuwe wisseling nodig is.

Vergeleken met elektrische fietsen met lithium-ionbatterijen, waarvan de oplaadtijd tot 6 uur kan bedragen, onderscheidt de Hyryd zich door zijn snelheid en efficiëntie. Deze innovatie zou de stedelijke mobiliteit kunnen transformeren door reizen praktischer en ecologischer te maken. De topsnelheid bedraagt 23 km/u.

Om waterstof toegankelijker te maken heeft Hydroride een compacte generator ontwikkeld die in 5 tot 6 uur 20 gram H2 kan produceren uit 200 ml gezuiverd water. Als deze generator wordt gevoed met zonnepanelen wordt 100% groene waterstof geproduceerd.  

Hyryd waterstoffietsen zijn primair bedoeld voor bedrijven en worden niet aan particulieren aangeboden. Werknemers van bedrijven die deze fietsen aanbieden, kunnen deze huren voor hun dagelijkse woon-werkverkeer, wat een handige en snelle mobiliteitsoplossing oplevert.

Hydroride is ook van plan zijn assortiment te diversifiëren met modellen die geschikt zijn voor stads- en sportliefhebbers. Een scooter op waterstof is inmiddels in ontwikkeling.

Of de waterstoffiets een beter alternatief is voor de batterij-elektrische fiets zal de toekomst moeten uitwijzen. In China, waar diverse fietsfabrikanten H2-fietsen produceren, is het nog geen doorslaand succes.

Lees ook: opel-presenteert-tweede-bestelwagen-op-waterstof-tijdens-iaa-transportation-2024

Een indrukwekkend complex op het industrieterrein Hessenpoort aan de noordkant van Zwolle. Achter Van der Valk en meubelgigant Ikea wordt de laatste hand gelegd aan de waterstoffabriek van H2Go. Met een electrolyser van 1,2 MW wordt hier vanaf eind augustus iedere dag bijna 500 kilo groene waterstof geproduceerd.

Waterstof Magazine krijgt van initiatiefnemer en eigenaar Jan Bastiaan (links op de foto) een rondleiding over het terrein. In een grote 40 ft container wordt water extra gezuiverd voordat het in het elektrolysersysteem wordt ingevoerd. H2Go heeft een contract afgesloten met diverse windparken voor de levering van groene stroom. Na de electrolyser komt het compressiesysteem waarbij waterstof in één stap wordt opgedrukt naar maximaal 550 bar. De eerste opslag vormen een aantal bundels met stalen gasflessen. Zijn die vol dat beschikt H2Go nog over een eigen waterstofcontainer voor de opslag van H2 onder hoge druk. Alle systemen zijn weggewerkt achter dikke betonnen wanden.

Het terrein voor de waterstoffabriek is gehuurd van de rioolwaterzuivering RWZI aan de Steinfurtstraat. Daarmee heeft Bastiaans een overeenkomst getekend. De zuurstof die vrij komt bij de productie van groene waterstof wordt gebruikt voor het reinigen van water bij de naastgelegen rioolwaterzuivering. Daarmee gaat het rendement van de waterstoffabriek flink omhoog. Bastiaans voert nu gesprekken met verschillende bedrijven op het industrieterrein om warmte te kunnen leveren. Als dat lukt stijgt het rendement tot ver boven de 90 procent. Dat is een unicum in de wereld van waterstofproductie. Naast de productielocatie staat een waterstoftankstation waar voertuigen straks waterstof kunnen tanken.

Voor de groene waterstof is inmiddels veel belangstelling, maar vaak is dat nog projectmatig. “Onze zeer zuivere waterstof is geschikt voor voertuigen met een brandstofcel of waterstofverbrandingsmotor, maar wordt ook gebruikt voor stroomopwekking op de emissievrije bouwplaats of bij festivals”, zegt Bastiaans. “En ook de woningen in de waterstofwijk in Hoogeveen worden ook voorzien van waterstof uit Zwolle." Bastiaans wacht nog op bedrijven die waterstof in hun productieproces willen gebruiken. “Dat kan als vervanging van aardgas, maar ook om zelf stroom te produceren als het elektriciteitsnet niet voldoende kan leveren.”

H2Go heeft een overeenkost getekend met Kuster H2 Energy in het Gelderse Babberich. Kuster beschikt inmiddels over vier waterstoftransportcontainers en kan de groene waterstof uit Zwolle voor een scherpe prijs overal in Nederland leveren.

Lees ook: nederland-delft-hydromotion-team-vaart-succesvol-met-boot-op-waterstof-naar-engeland

De Deense waterstofleverancier Everfuel heeft een nieuw waterstoftankstation ontwikkeld voor bussen binnen het openbaar vervoer in de regio Frankfurt, Duitsland. Bij het tankstation dat eigendom is van de gemeentelijke busmaatschappij In-der-City-Bus (ICB) gaan in eerste instantie 23 H2-bussen tanken. Het komende jaar komen daar nog eens negen extra lange geledebussen van 18 meter bij. Alle voertuigen zijn afkomstig van de Poolse busfabrikant Solaris.

Het tankstation is uitgerust met twee H2-dispensers, elk met een werkdruk van 350 bar en een totale capaciteit van 1000 kilo waterstof per dag. Desgewenst kan de capaciteit in de toekomst moeiteloos worden uitgebreid. De waterstof wordt geproduceerd door Everfuel in Denemarken en worden met eigen vrachtauto’s aan ICB geleverd. Het leveringscontract is getekend voor een periode van minimaal drie jaar.

“We zijn blij om de inhuldiging van het tankstation van ICB te vieren. De opening is een belangrijke stap in de ambitie van Everfuel om waterstof beschikbaar te maken voor zware mobiliteitsvloten, te beginnen in Duitsland”, zegt Lars Jakobsen, Sales Director van Everfuel. “ICB loopt voorop en pioniert in de transitie. Ik wil graag mijn dank betuigen aan ICB, die een gewaardeerde partner is geweest bij de ontwikkeling van het tankstation en ik kijk uit naar de verdere samenwerking.”  

Lees ook: waterstoftrein-coradia-ilint-van-alstom-valt-in-de-prijzen-in-noord-amerika

Energiebedrijf Shell heeft met Hyundai Korea Shipbuilding & Marine Engineering en Hyundai Heavy Industries een overeenkomst getekend voor de ontwikkeling van maritieme transporttechnologie voor vloeibaar waterstof. Daarmee geven de bedrijven aan goede mogelijkheden te zien voor het ontwikkelen van tankers voor LH2. Deze week is de overeenkomst voor technologische samenwerking in het Hyundai Global R&D center in Zuid-Korea ondertekend. Twee maanden geleden tekende Hyundai al een overeenkomst met 3M voor de ontwikkeling van zeer goed geïsoleerde tanks.

Hyundai Korea Shipbuilding & Offshore Engineering ontwikkelt de kerntechnologie zoals grote tanks, terwijl HD Hyundai Heavy Industries verantwoordelijk is voor de ontwikkeling van waterstofmotoren en het ontwerpen van vervoerssystemen voor vloeibare waterstof. Shell gaat kennis leveren op het gebied van de exploitatie van tankers en de haalbaarheid van het transport van vloeibare waterstof beoordelen. De gezamenlijke bedrijven zijn van plan een eerste grote tanker voor vloeibare waterstof te ontwikkelen met als doel deze in 2030 op de markt te brengen en het voortouw te nemen op de markt voor maritiem transport van vloeibare waterstof, die naar verwachting in de toekomst enorm zal groeien.

Hyundai ziet veel kansen binnen het internationale transport van vloeibare waterstof. Seongjun Kim, CEO van HD Korea Shipbuilding & Offshore Engineering, laat bij de presentatie van de plannen weten: “We zullen een leider worden in de milieuvriendelijke energiemarkt van de volgende generatie, door onze samenwerking met Shell als mondiaal energiebedrijf.”

Twee maanden geleden lieten Hyundai Korea Shipbuilding & Marine Engineering en  3M weten een gezamenlijke onderzoeksprojectovereenkomst te hebben getekend voor de ontwikkeling van grote opslagtanks voor vloeibare waterstof met behulp van ‘Glass Bubbles’ van 3M. Dit zijn zeer sterke holle glazen microbolletjes met lage dichtheid. Het gezamenlijke onderzoek zal zich richten op de ontwikkeling van een krachtig vacuümisolatiesysteem. "We zijn vereerd om samen met 3M onderzoek te doen naar isolatiematerialen voor waterstofopslagtanks", liet Hyundai toen weten.

Waterstoftechnologie is een belangrijke factor voor de toekomst van schone energie, maar het succes van de opslag en het transport van vloeibare waterstof is de sleutel tot de levensvatbaarheid ervan. Waterstof moet bij voorkeur als vloeistof worden getransporteerd en niet als gas, omdat het kan worden teruggebracht tot 1/800ste van het volume bij normale atmosferische druk. Waterstof wordt vloeibaar bij een temperatuur van min 253 graden Celsius, een hoogwaardig isolatiesysteem voor de tanks en de belangrijkste betrokken materialen is daarom van cruciaal belang.

Lees ook: nederland-gouden-waterstofmedaille-voor-waterstofinspirator-han-feenstra-van-ezk

In de Duitse stad Heidelberg is afgelopen week een groot nieuwe waterstoftankstation geopend. Het tankstation is gebouwd voor gelede-bussen op H2 die vanaf de komende zomer emissievrij door de regio gaan rijden. Het nieuwe openbare waterstoftankstation, dichtbij autosnelweg 5, biedt een capaciteit van ruim 1.000 kg waterstof per dag en heeft drie dispensers voor de afgifte van waterstof aan voertuigen. Eigenaar is H2-Mobility.

De grootste kant van het H2-station wordt de regionale vervoerder Rhein-Neckar-Verkehr GmbH, dat het openbaar vervoer in het gebied verzorgt. Vanaf volgende maand kunnen ook personenauto’s en andere waterstofrijders van het openbare waterstoftankstation aan de Wieblinger Weg 92 gebruik maken. Het waterstoftankstation zal dan ook gebruikt worden door de Heidelbergse afvalinzamelingsindustrie, die sinds maart 2023 een emissievrij voertuig met brandstofcelaandrijving in haar wagenpark heeft. Door de directe nabijheid van de A5 en de stad is het waterstoftankstation gunstig gelegen. 

Bij het busdepot staan ​​inmiddels 27 gelede bussen H2-eCitaro, die Rhein-Neckar-Verkehr GmbH heeft aangeschaft in het kader van het H2Rhein-Neckar-project. Het openbare waterstoftankstation en delen van de infrastructuur worden gefinancierd door het Ministerie van Milieu, Klimaat en Energie via het waterstofdemonstratieproject H2Rhein-Neckar.
Voor Frank Fronzke, Managing Director van H2 Mobility is het een belangrijke mijlpaal: “Een van de belangrijkste tankstationprojecten van het jaar gaat vandaag officieel van start in Heidelberg. Het waterstoftankstation vertegenwoordigt een reeks nieuwe H2-openingen en is het eerste van onze vier nieuwe stations in de regio Rijn-Neckar. Andere openbare waterstoftankstations die H2 Mobility in de regio zal bouwen en exploiteren, gaan tegen de zomer van 2024 open in Mannheim, eind 2024 in Frankenthal en begin 2025 in Ludwigshafen. De omvang en prestaties van de nieuwe stations vertegenwoordigen een nieuwe generatie H2-tankstations. Met behulp van krachtige technologie tanken verschillende voertuigtypes van 350 en 700 bar op dezelfde locatie: bussen, vrachtwagens, lichte bedrijfsvoertuigen en auto's."

De waterstof-bussen van Mercedes-Benz van het type H2 eCitaros gebruiken zowel de accu als de brandstofcel als aandrijving, wat een groter bereik en dus emissievrij busvervoer mogelijk maakt, zelfs op langere en heuvelachtige trajecten, zoals die veel voorkomen in Heidelberg. Voor de ingebruikname worden het brandstofsysteem, de voertuigen en de processen op het nieuwe depot uitgebreid getest en wordt het personeel de komende weken getraind. Het grote waterstoftankstation is samen met de aanschaf van waterstofbussen voor Heidelberg, Ludwigshafen en Mannheim een ​​belangrijke mijlpaal op weg naar klimaatneutraal lokaal openbaar vervoer.

“In Heidelberg hebben we relatief lange buslijnen, in een sterk glooiend landschap”, zegt Christian Volz, commercieel directeur van rnv. “Bovendien gebruiken we om capaciteitsredenen veel gelede bussen in Heidelberg, waar het gebruik van een brandstofcel alleen al vanwege hun gewicht zinvol is. Daarom zal het leeuwendeel van onze nieuwe H2 eCitaros hier worden gebruikt. Om deze reden ben ik blij dat we nu na ruim anderhalf jaar bouwen ons nieuwe depot kunnen openen. Vooral omdat de bouw niet eenvoudig was door de combinatie van twee verschillende infrastructuren en de lastige marktsituatie.”

De bussen voor het openbaar vervoer op waterstof gaan ook rijden in Mannheim en Ludwichshafen.

Lees ook: eerste-retrofitters-van-mercedes-gaan-over-van-diesel-naar-waterstof

Joost Hooghiem is directeur Waterstofnetwerk Nederland bij Gasunie. Samen met zijn projectmanagement team regelt hij de uitrol van het waterstofnetwerk in Nederland en stoomt hij Gasunie intern klaar voor waterstof. “We kunnen niet zeggen: sorry we lopen uit”.
 
“Als ik vroeger vanuit Groningen naar de Randstad ging en vertelde waar ik werkte, had niemand een idee wat Gasunie deed. Dat is nu anders. We spelen een belangrijke rol in de energietransitie. Tot 2030 leggen we bijvoorbeeld ons waterstofnetwerk aan: we verbinden vijf industriële clusters met elkaar, met grenspunten in Duitsland en België, en met opslagplaatsen voor waterstof.
 
Maandelijks starten bij Gasunie zo’n honderd nieuwe medewerkers. Al die nieuwelingen willen bijdragen aan de energietransitie. Ze zijn hard nodig. Voor ons project alleen al werken we samen met driehonderd collega’s. Ik verwacht dat er de komende jaren nog zo’n honderd bijkomen. Het zijn engineers, business developers, maar ook omgevingsmanagers, juristen en ICT’ers. Soms werken ze tijdelijk fulltime voor ons, de andere keer maar een paar uur per week.
 
Als management team zoeken we naar een gezonde mix van ervaren en nieuwe mensen. Waarom? Innoveren is belangrijk, maar we willen ook behouden wat goed gaat. Voor ons netwerk leggen we leidingen aan rondom dorpen en steden, en in agrarisch gebied. Die ervaring hebben we al, met aardgas. We staan erom bekend dat we dit zonder al te veel reuring doen. Dat moet vooral zo blijven.
 
Neem een boer. Voordat we op zijn land aan de slag gaan, moeten we een zakelijke overeenkomst tekenen. We sturen dan liever geen jurist, maar een ervaren omgevingsmanager grondzaken. Veel van die collega’s komen zelf van een boerderij en weten wat een boer doormaakt. We starten bijvoorbeeld nooit zomaar met graven. We schrapen eerst de teelaarde af en we leggen die apart. En als we klaar zijn, laten we alles opgeruimd achter en zorgen we voor een passende compensatie. Het is een werkwijze die bij ons hoort, maar die de nieuwe medewerkers niet altijd kennen. Daarom zijn onze ervaren collega’s zo belangrijk, zodat ze nieuwe collega’s onze best practices leren.
 
De aanleg van ons netwerk door het land is een megaklus. Ik denk dat weinig mensen kunnen voorstellen hoe groot het project is. Het is moeilijk om het met een ander project te vergelijken, al geven de aanleg van de Afsluitdijk of de bouw van de Deltawerken enigszins een indicatie. Er staat ook veel tijdsdruk op. We kunnen niet zeggen: ‘sorry, we lopen uit.’ Andere partijen rekenen op de komst van het netwerk: ze bouwen fabrieken om of ze investeren in waterstofproductieprojecten. De komende jaren zijn dus spannend. Gelukkig ervaar ik geen stress. Ik vind het fantastisch om leiding te geven aan het team. Samen bouwen we aan de Gasunie van de toekomst.”

Dit artikel kwam tot stand in samenwerking met MissieH2
Lees ook: versnelling-in-zoektocht-naar-witte-waterstof-op-verschillende-continenten

Groene waterstof is duurder dan grijze waterstof, maar hoe lang nog? Naarmate de technologie en de markt zich ontwikkelen, wordt groene waterstof goedkoper en krijgt de industrie een alternatief om de productie te verduurzamen. De snelheid waarmee dat gebeurt is afhankelijk van veel factoren en daarom onzeker.  Gevraagd naar de prijsontwikkeling van groene waterstof, reageren experts terughoudend. Niemand weet het, of kan het voorspellen. Onze partner MissieH2 ging op onderzoek uit.

De kostprijs van grijze waterstof wordt bepaald door de prijs van aardgas, de afschrijving en operationele kosten van de SMR, de opslag en het transport van de waterstof, en de kosten van de rechten om CO2 uit te stoten. Een vuistregel in de industrie was lange tijd dat de productiekosten van 1 kilo grijze waterstof op ongeveer 1 euro liggen. Maar door de hoge aardgasprijs is het bedrag de laatste jaren waarschijnlijk meer dan verdubbeld.

Voor de verduurzaming van de chemie, de industrie en het zwaar transport zal de komende jaren eerst naar blauwe waterstof worden gekeken. Net als grijze waterstof wordt blauwe waterstof van aardgas gemaakt. Alleen wordt de CO2 afgevangen en ondergronds opgeslagen.

De productie van groene waterstof een compleet ander procedé, en daarbij hoort ook een ander kostprijsplaatje. Groene waterstof wordt gemaakt door met groene stroom watermoleculen (H2O) te splitsen in waterstof (H2) en zuurstof (O2). Voor de grootschalige productie van groene waterstof worden windparken op zee gepland, inclusief stroomkabels die de windstroom transporteren naar de elektrolysers op land of op zee. Een kostbare aangelegenheid.

Wilt u weten hoe de prijs van grijze, blauwe, roze en groene waterstof is opgebouwd en zich de komende jaren gaat ontwikkelen?

Het Nederlands Instituut voor Publieke Veiligheid (NIPV) heeft twee rapporten gepubliceerd over veiligheid rond waterstof. Hulpverleners in Nederland zullen in de toekomst in de gebouwde omgeving vaker waterstof tegenkomen. Waterstofaggregaten zijn hier een voorbeeld van: ze worden op bouwterreinen en festivals gebruikt om op een duurzame manier stroom te leveren. Maar dit brengt ook risico’s met zich mee. Het Nederlands Instituut Publieke Veiligheid (NIPV) is het publiek kennisinstituut voor crisisbeheersing en brandweerzorg.

Het eerste rapport gaat over waterstofaggregaten en beschrijft de wet- en regelgeving, de risico’s en de mogelijke maatregelen. Het tweede rapport gaat over waterstofincidenten en beschrijft de lessen die hulpverleningsdiensten hieruit kunnen leren.

Bij de inzet van waterstofaggregaten is ook sprake van de opslag van waterstof. En deze opslag brengt risico’s met zich mee. Het NIPV heeft beschreven waaraan waterstofaggregaten moeten voldoen en welke risico’s hieraan verbonden zijn. Zo geeft het rapport aan wanneer een informatieplicht, meldingsplicht of vergunningplicht geldt en zijn verkennende berekeningen gedaan aan waterstofexplosies in een 20 ft. container. Veiligheidsregio’s en omgevingsdiensten kunnen het rapport gebruiken bij hun advisering aan het bevoegd gezag over vergunningaanvragen.

Het tweede rapport gaat over leren van ongelukken. Als een waterstofincident zich voordoet, is een belangrijke vraag hoe het incident heeft kunnen gebeuren. Met die kennis kunnen in de toekomst risico’s beperkt worden en mogelijk andere incidenten voorkomen worden. Maar een aspect dat vaak onderbelicht blijft, is welke lessen hulpdiensten kunnen leren van de inzet bij waterstofincidenten. Een belangrijke les is bijvoorbeeld dat een waterstofincident uit meerdere fasen bestaat en dat de inzet in iedere fase anders is. Het rapport beschrijft de resultaten van het onderzoek dat het NIPV heeft gedaan naar de ervaringen van hulpdiensten bij verschillende waterstofincidenten.

De rapporten kunt u lezen en downloaden via de onderstaande linken:

• Handreiking veilige leefomgeving: waterstofaggregaten
• Lessen uit waterstofincidenten

Foto: op donderdag 25 april 2013 raken op de N49 bij Vrasene (België) twee vrachtwagens bij een ongeval betrokken. Een van de vrachtauto’s vervoerde tubes met waterstof.  

Lees ook: waterstofschip-h2barge-vervoert-containers-naar-duitsland

De Duitse regering heeft nieuw beleid aangekondigd voor de energietransitie. Nu de emissievrije kerncentrales zijn gesloten wordt het komende decennium overgeschakeld op nieuw te bouwen gascentrales. In eerste instantie gaan deze draaien op aardgas, om later te worden overgezet naar waterstof.

Bondskanselier Olaf Scholz (SPD), minister van Economische Zaken Robert Habeck (Groenen) en minister van Financiën Christian Lindner (FDP) zijn het eens geworden over de essentiële elementen van de energiestrategie.

De nieuwe energiecentrales zijn bedoeld om ook in tijden met weinig zon en wind de levering van klimaatvriendelijke elektriciteit te garanderen . Volgens de informatie is het de bedoeling dat de centrales in eerste instantie op aardgas gaan draaien en later zullen worden omgebouwd naar klimaatvriendelijke waterstof. Daarbij wordt rekening gehouden dat deze H2 waarschijnlijk nog lange tijd aanzienlijk duurder is dan aardgas. 

Er is ook een zogenaamd capaciteitsmechanisme gepland. Daarin wordt bepaald dat exploitanten over een paar jaar beloond kunnen worden voor het op peil houden van de capaciteit van de elektriciteitscentrale, bijvoorbeeld op momenten dat er geen elektriciteit uit hernieuwbare bronnen beschikbaar is.

De financiering moet worden betaald uit het Climate and Transformation Fund, een speciaal landelijk energiefonds. Volgens informatie uit coalitiekringen bedragen de kosten de komende twintig jaar zo'n 16 miljard euro. Volgens informatie van opinieblad Der Spiegel zullen de aanbestedingen ter ondersteuning van de nieuwe energiecentrales in de komende drie tot vier maanden worden opgesteld.

Over de gepresenteerde strategie is de energiesector tevreden. “De Gordiaanse knoop in de energiecentralestrategie is nu doorgesneden”, zegt Stefan Kapferer, hoofd van de transmissienetbeheerder 50Hertz . De netbeheerder is een van de vier bedrijven in Duitsland die elektriciteit transporteren via het zogenaamde hoogspanningsnet. Kapferer noemde het akkoord ‘goed nieuws voor de energietransitie en voor een betrouwbare stroomvoorziening voor de toekomst’. De netbeheerder wil wel inspraak bij de locatie-toewijzing van de nieuwe energiecentrales. Door ze op de juiste plekken te plaatsen hoeft het hoogspanningsnet niet overal drastisch te worden uitgebreid.

Het genationaliseerde energiebedrijf Uniper zal naar verwachting deelnemen aan de bouw van de nieuwe energiecentrales. CEO Michael Lewis meldt dat ze “zeer opgelucht” zijn over de overeenkomst. Snelle actie is dringend nodig omdat het goedkeuringsproces en de daadwerkelijke bouw van energiecentrales en opslagfaciliteiten meerdere jaren zullen duren. Uniper gaat ervan uit dat zij een deel van de nieuwe capaciteit voor Duitsland gaat bouwen, aldus Lewis. "Zodra we de details hebben kunnen onderzoeken, beslissen we of en met welke investeringen we meedoen."

De Duitse regering heeft maandenlang moeizaam onderhandeld om tot een akkoord te komen. De FDP, SPD en de Groenen konden het niet eens worden over de strategie richting emissievrij.

Foto: een van de twee turbines van de Maxima Centrale in Lelystad (Nederland) is inmiddels geschikt voor een mengsel van 50% aardgas en 50% waterstof.

Lees ook: toyota-test-waterstofverbrandingsmotor-in-australie-en-japan

Reedyk B.V. heeft een kraan van het type Liebherr LR1200 omgebouwd van diesel naar 100% waterstof. De ombouw heeft een jaar geduurd en is uitgevoerd in samenwerking met de Adrighem Group, wereldleider op het gebied van verhuur en verkoop van zwaar en mobiel materieel. De crawler crane van ca. 210 ton, heeft al een aantal jaren ervaring en is in perfecte staat. Maar de dieselmotor voldeed niet meer aan de huidige uitstootnormen.

De partners hebben de oude verbrandingsmotor in zijn geheel verwijderd en een brandstofcel met alle toebehoren ingebouwd. Eigen software-engineers hebben vervolgens de software ontwikkeld waardoor deze naadloos aansluit op de besturing van de kraan. De crawler crane wordt nu volledig aangedreven met waterstof zonder ook maar enige concessie te doen aan kracht, snelheid of veiligheid. Met 200 ton hefvermogen, markeert dit project een krachtige stap voorwaarts. Met de transitie van deze kraan bewijzen Reedyk en Adrighem dat duurzaamheid hand in hand kan gaan met kracht, efficiëntie en betrouwbaarheid.

De benodigde waterstof kan op iedere locatie geleverd worden in bundels van 16 cilinders. Deze kan de machinist zelf eenvoudig wisselen. Na de ombouw werkt de kraan 100% zero emissie. Er is geen sprake van uitstoot van CO2, fijnstof of stikstof. Er is geen stroom nodig op locatie en de machine werkt zeer stil.

De innovatieve en schaalbare ombouw-technologie is toepasbaar op een grote verscheidenheid zware en mobiele machines.

Lees ook: dats-24-opent-twee-nieuwe-waterstoftankstations-aantal-staat-nu-op-vijf

Met de nodige trots en feestelijkheden heeft de Belgische keten van tankstations DATS 24 twee nieuwe waterstofstations in Erpe-Mere en Herve geopend. Met de twee nieuwkomers staat de teller nu op vijf publieke waterstoftankstations en baat de keten het grootste netwerk van België uit.

Het waterstoftankstation Erpe-Mere ligt op een strategische locatie tussen Brussel en Gent en H2-station Herve ligt vlakbij de snelweg tussen Luik en Aken. De tanklocaties vallen binnen het @H2Benelux-project van WaterstofNet, onderdeel van het Connecting Europe Facility-programma dat als doel heeft  om de bestaande openbare infrastructuur voor het tanken van waterstof en het waterstofvoertuigenpark in de Benelux aanzienlijk uit te breiden.

DATS 24 is een Belgisch bedrijf uit de Colruyt Group, met een onbemand tankstationsnetwerk van 129 stations verspreid over België en zevenendertig in Frankrijk. De naam DATS is een afkorting voor Discount Automatic Tanking Service

• Adres waterstoftankstation Erpe-Mere: Gentsesteenweg 239
• Adres waterstoftankstation Herve: Outre-Cour 37

Een opmerkelijke verschuiving binnen het rijden op waterstof. Het dure en gecompliceerde brandstofcelsysteem krijgt er een gedegen concurrent bij. Het afgelopen jaar maakten een flink aantal vrachtautofabrikanten bekend dat ze zich niet alleen maar concentreren op een brandstofcel, de waterstofverbrandingsmotor is een goed alternatief, schrijft Paul Bombeld, hoofdredacteur van Waterstof Magazine.

De Toyota Corolla-raceauto die momenteel wordt getest tijdens de  Super Taikyu Race evalueert snel, meldt de Japanse autofabrikant. De Corolla is een van de eerste personenauto’s ter wereld die rijdt op vloeibare waterstof en de eerste die meedoet met autoraces. Het afgelopen weekend kwam de nieuwste versie in actie tijdens Round 7 S Endurance Final Fuji 4 Hour Race, de afsluitende race van het seizoen 2023. Toyota gebruikt de zeer populaire race als proeftuin voor nieuwe ontwikkelingen en om waterstof onder de aandacht te brengen van een groot publiek.

De unieke Corolla werd in mei voor het eerst gepresenteerd. Sindsdien is het rendement van het voertuig flink verhoogd. Om een ​​hoog rendement te bereiken moet de vloeibare waterstofpomp een stabiele en hoge brandstofdruk genereren. Door de drukprestaties en de duurzaamheid van de pomp voor vloeibare waterstof te verbeteren heeft Toyota inmiddels hetzelfde niveau bereikt als wanneer de auto was uitgerust met een benzinemotor of met gasvormige waterstof.

Tijdens de eerste Fuji 24 Hour Race die in mei werd gehouden, bedroeg het maximale aantal ronden dat kon worden afgelegd op één tankbeurt nog 16 ronden. Tussentijds zijn er verbeteringen aangebracht, zoals het verbeteren van de nauwkeurigheid waarmee wordt bepaald wanneer de tank vol is tijdens het tanken, is de de warmte-inbreng bij het tanken verminderd en is het verbruik van de hoeveelheid brandstofinjectie wanneer het gaspedaal niet wordt ingedrukt verminderd. Hierbij is 25% efficiëntie behaald en hoeft er minder vaak te worden getankt. Niet meer om de 16 rondes, maar om de 20.

Zonder de focus op veiligheid en beveiliging te veranderen is het gelukt om verschillende onderdelen lichter uit te voeren. Door het gewicht van de tank, veiligheidsklep/boil-off gasklep, rolkooi en hogedrukwaterstofonderdelen te verminderen, is het voertuig 50 kilo lichter geworden en weegt nu 1860 kilo.

Toyota richt zich niet alleen op zero-emissie, maar wil ook koolstof uit de atmosfeer halen. De waterstofmotor van de Corolla maakt daarbij gebruik van de eigenschappen van de verbrandingsmotor, namelijk dat deze een grote hoeveelheid lucht aanzuigt en warmte die wordt gegenereerd door de verbranding. In het motorblok is een CO2-terugwinningsapparaat geïnstalleerd. Concreet wordt er bij de inlaat van het luchtfilter een apparaat geïnstalleerd dat CO2 absorbeert. Deze wordt opgevangen in een kleine tank gevuld met adsorptieoplossing.

Toyota verwacht de komende jaren het waterstofverbrandingssysteem verder te optimaliseren.

Lees ook: acht-woningen-in-wolfheze-krijgen-eigen-energiesysteem-met-waterstof

Er gaan drie nieuwe bestelwagens op waterstof van Renault rijden in Noord-Holland. GP Groot groep, eigenaar van het plaatselijke waterstoftankstation, kondigt aan dat GP Groot inzameling, HB Adviesbureau en NXT Mobility elk een innovatieve Renault Master in gebruik gaan nemen. Deze drie voertuigen markeren een belangrijke stap in de energietransitie van de regio Alkmaar.

De Renault Master Van H2-TECH is een grote bedrijfswagen met een laadvolume van 12 m³ die is uitgerust met een 30 kW brandstofcel, een 33 kWh-batterij en vier tanks voor in totaal 6 kg waterstof. GP Groot behoort tot de eerste groep Nederlandse ondernemingen die de innovatieve voertuigen inzet.

Een waterstofvoertuig is een elektrisch voertuig dat waterstof gebruikt als energiebron in combinatie met een batterij en stoot geen luchtvervuilende emissies of broeikasgassen uit. Het enige restproduct is waterdamp. Waterstofvoertuigen hebben een grotere actieradius dan batterij-elektrische voertuigen en kunnen binnen enkele minuten worden volgetankt.

De auto’s worden voor verschillende doeleinden ingezet. GP Groot inzameling zet het voertuig in voor de doorontwikkeling van een bijzondere dienstverlening: het sorteren van chemisch afval bij en voor klanten. Gonny Schoonhoven, bedrijfsleider Gevaarlijk afval van GP Groot inzameling: “Er bellen regelmatig klanten met de vraag: “Wij hebben chemisch afval, kunnen jullie het ophalen?”. Veel mensen hebben geen idee aan welke wet- en regelgeving het transport en verpakken ervan moet voldoen. Wij sturen dan een ADR-chauffeur naar de klant om het specifieke afval te sorteren en te verpakken. Soms kan het gelijk meegenomen worden en in andere gevallen moet een andere wagen het  komen ophalen. De nieuwe Renault is uitermate geschikt voor dit werk.”

NXT Mobility gebruikt het voertuig als servicebus van haar technische dienst en HB Adviesbureau zet de waterstofbus in bij werkzaamheden in de openbare ruimte zoals veldwerkzaamheden voor (water-)bodemonderzoek en saneringen, het uitvoeren van inspecties en landmeetkundige werkzaamheden. Martijn Burgers, commercieel manager bij HB Adviesbureau: “De specialisten van HB Adviesbureau voegen waarde toe aan elk project op het gebied van biodiversiteit, leefbaarheid, beeldkwaliteit, circulariteit en klimaatbestendigheid. De inzet van een waterstofbus sluit hierbij perfect aan.”

De voertuigen tanken bij de nieuwe waterstof tankinstallatie van de NXT Energy Hub op bedrijventerrein De Boekelermeer in Alkmaar. De tankinstallatie  is gerealiseerd onder de regeling DKTI-transport van het Ministerie van Infrastructuur en Waterstaat. De Renaults maken deel uit van een pilot om ervaring op te doen met het rijden op waterstof, de pilot vormt de laatste fase voor de publieke openstelling van het nieuwe waterstoftankstation.

Erik Metselaar, directeur van NXT Mobility, licht toe: “Rijden op waterstof is nog volop in ontwikkeling. Daarom testen we met de nieuwe voertuigen wat rijden op waterstof in de praktijk inhoudt. Op die manier openen we de deur naar meer waterstofvoertuigen op de weg. Niet alleen doordat we straks praktijkervaring hebben met rijden op waterstof en onze klanten daarover kunnen adviseren, maar ook doordat we het kip-en-ei probleem rondom rijden op waterstof oplossen.” Metselaar vervolgt: “Zolang er geen waterstoftankstations zijn, worden er geen waterstofvoertuigen verkocht. En als er geen waterstofvoertuigen worden verkocht, worden er geen waterstoftankstations gebouwd. Door de ontwikkeling van ons eerste waterstoftankstation geven we bedrijven in de regio Alkmaar de mogelijkheid om te starten met rijden op waterstof en stimuleren we de transitie naar duurzame mobiliteit.”

Binnenkort kunnen zowel personenauto’s (700 bar) als vrachtwagens (350 bar) waterstof tanken bij de NXT Energy Hub in Alkmaar. De tanklokatie zal binnenkort ook worden uitgebreid met hoogvermogen snelladers voor elektrische vrachtwagens.

Foto: Erik Boschman Fotografie

Lees ook: australie-toyota-en-hyundai-gaan-gezamenlijk-de-waterstofmarkt-ontwikkelen

Het was te verwachten en het is geheel terecht. Professor Ad van Wijk is tijdens zijn afscheidssymposium van de Technische Universiteit van Delft beloond met een waterstofmedaille. Zijn afscheidsrede als professor van het toekomstige energiesysteem legt hij er de nadruk op dat het voor iedereen vooral betaalbaar moet zijn. Van Wijk heeft zich vele jaren ingezet voor de belangrijke rol die waterstof in de toekomst gaat innemen.

In het volle besef dat hij zeer terecht al menig ondernemers- én wetenschapsprijs in ontvangst mocht nemen, is de jury volmondig van mening dat waterstofprofessor Ad van Wijk de Missie H2 Waterstofmedaille ten volle verdient. Van Wijk nam afgelopen vrijdag welliswaar afscheid van de universiteit, maar dat betekent nog niet dat hij de waterstofontwikkelingen aan zich voorbij laat gaan. Missie H2, de organisatie achter de waterstofmedaille ziet de medaille vooral als aanmoediging om door te gaan met het waterstoftraject naar een emissievrije waterstof-samenleving.

Tijdens zijn afscheid werd ook het boek ‘Groene energie voor iedereen’ gepresenteerd. Het boek geeft een nieuw perspectief op een duurzame energievoorziening en is verkrijgbaar in het Nederlands en Engels via de website profadvanwijk.com

Lees ook: ms-antonie-het-binnenvaartschip-op-waterstof-maakt-proefvaart-op-het-haringvliet

In de stad Schwäbisch Gmünd in Baden-Württemberg is het Franse bedrijf Lhyfe begonnen met de bouw van een nieuwe fabriek voor groene waterstof. De productiefaciliteit kan maximaal 4000 kilo waterstof per dag produceren en 1000 ton per jaar, op basis van een geïnstalleerd vermogen van 10 MW. De fabriek wordt de grootste productie-eenheid van Lhyfe buiten Frankrijk en volgens het bedrijf de eerste echte groene waterstoffabriek van Duitsland.

De initiatiefnemers spreken over een belangrijke stap voor de ontwikkeling van de groene waterstofmarkt in Duitsland en demonstreert de toenemende integratie van dit hernieuwbare gas in lokale ecosystemen. De installatie, die zal worden aangedreven door hernieuwbare energie uit waterkracht, wind en zon, moet over een jaar in gebruik moeten worden genomen. De waterstof zal met name bestemd zijn voor industriële afnemers en waterstoftankstations in de regio.  Begin dit jaar tekenden Lhyfe en de joint venture JET H2 een overeenkomst voor de bouw van een nieuw waterstoftankstation in Schwäbisch Gmünd. 

Het waterstofproject in project in Schwäbisch Gmünd wordt gefinancierd door de deelstaat Baden-Württemberg en de Europese Unie en moet een duurzame oplossing bieden voor de industrie. Het groene initiatief krijgt 6,4 miljoen euro subsidie van het Europees Fonds voor Regionale Ontwikkeling (EFRO).

“We zijn erg blij dat de deelstaat en de gemeente Schwäbisch Gmünd een start hebben gemaakt met de ambitieuze doelstellingen voor een waterstofeconomie op basis van hernieuwbare energiebronnen en dat Lhyfe hen in deze dynamiek mag ondersteunen” zegt Luc Graré, hoofd Centraal- en Oost-Europa bij Lhyfe. “Met de bouw van deze waterstofproductie-installatie leveren we een belangrijke bijdrage aan de doelstellingen van de Duitse federale overheid.”

“Met dit soort samenwerking wordt Schwäbisch Gmünd een voorbeeldstad voor de landelijke uitrol van een waterstofnetwerk en tankstations via een regionale waterstofproductiefaciliteit die in staat is om meerdere spelers te bevoorraden”, vult Richard Arnold, burgemeester van Schwäbisch Gmünd aan . “Onze stad maakt al deel uit van de modelregio van de deelstaat Baden-Württemberg en met de voltooiing van deze locatie zal de stad ook de grootste waterstofproducent in de deelstaat zijn. We creëren zo een positieve dynamiek voor de commercialisering van het Aspen-land, waardoor bedrijven kunnen blijven produceren, terwijl ze hun uitstoot en hun impact op het klimaat beperken”.

In 2021 opende Lhyfe de eerste industriële site voor de productie van groene waterstof ter wereld in directe verbinding met een windpark in Frankrijk. In 2022 werd in de haven van de Franse stad Saint-Nazaire het eerste offshore proefplatform ter wereld voor de productie van groene waterstof ingehuldigd. Lhyfe is daarmee het eerste bedrijf ter wereld dat al is begonnen met de productie van waterstof op zee, op basis van een productiecapaciteit tot 400 kg/dag. Het bedrijf heeft in verschillende landen inmiddels meerdere projecten in portefeuille, met een totale opwekcapaciteit van 10,3 GW.

Lees ook: australie-afvalinzamelaar-remondis-presenteert-eerste-vuilniswagen-op-waterstof

De Nederlandse organisatie MissieH2 heeft donderdagmiddag een waterstofmedaille uitgereikt aan Pierre Devillers CEO Engie Nederland. Devillers wordt geëerd voor zijn enorme inzet voor versnelling van de energietransitie. Als voorloper heeft Engie inmiddels een van de twee terminals van de Maxima-centrale in Lelystad omgebouwd naar geschiktheid voor waterstof. Engie ontwikkelt in Eemshaven in Groningen een grote elektrolyser voor de productie van groene waterstof en het bedrijf is met tal van andere projecten koploper binnen de energietransitie. Pierre Devillers ontving de prijs uit handen van drievoudig olympisch zwemkampioen Ranomi Kromowidjojo.

Pierre Devillers’ loopbaan is een internationale Engie-loopbaan, die nadrukkelijk in het teken staat van energie en energietransitie. Het mag dan ook niet verbazen dat Pierre als Country Manager Engie Nederland tevens Vicepresident Group Transformation Office werd bij Engie Group. Waar menig “fossiel bedrijf” zich graag tooit met groene veren, durft Engie het aan de transitiekar vlot te trekken en met lef voorop te gaan in de transitiestrijd. Hierbij bewijst Pierre dat een succesvolle energietransitie alleen slaagt als ambitieuze woorden gepaard gaan met dito daden. De ambitieuze corporate claim ‘Zero Carbon Champion’ past daarmee zowel Pierre, Engie Nederland als ook Engie Group als een jas.

Het eremetaal werd gistermiddag uitgereikt in een bomvolle Martinikerk in de stad Groningen tijdens het internationale waterstofevent Wind meets Gas.

Lees ook: twee-fabrikanten-presenteren-bussen-op-waterstof-met-een-rijbereik-van-1000-km

Plannen voor de bouw van groene waterstoffabrieken volgen elkaar in hoog tempo op. Daarnaast sluit het ministerie van Economische Zaken & Klimaat de ene na de andere deal voor de toekomstige import van groene waterstof. Maar wie gaat die klimaatneutrale brandstof en grondstof straks gebruiken? Welke kansen biedt groene waterstof voor ondernemers om te verduurzamen? In een rondgang zoomen we in op de plannen van drie bedrijven. Welke ideeën en plannen hebben ze met groene waterstof? Welke dilemma’s spelen er en welke obstakels moeten nog overwonnen worden?

Lampen, korfbalmandjes, bakfietsbakken en pizzabezorgkoffers. Het zijn allemaal producten die bij Roto-Art in Tilburg worden gemaakt door middel van ‘rotatiegieten’. Dit leggen we even nader uit. Een holle matrijs wordt gevuld met kunststofpoeder, die in een oven ronddraait totdat het product in de juiste vorm gesmolten is. Na afkoeling buiten de oven is het grote voordeel van rotatiegieten zichtbaar: een product kan in één keer gegoten worden en er zijn dus geen naden zichtbaar. Zo rollen er ieder jaar tegen de 200.000 producten uit de fabriek van Roto-Art, waar 45 mensen werken.

Het productieproces heeft ook een nadeel, namelijk dat de elf ovens warm gestookt worden met aardgas. Cas Oerlemans, eigenaar en directeur van Roto-Art, vertelt dat hij jaarlijks ettelijke honderdduizenden kubieke meters gas nodig heeft. Nog wel, want hij is actief bezig om een duurzaam alternatief te ontwikkelen. Oerlemans heeft 1.600 zonnepanelen op het dak van zijn bedrijfspand liggen. “Als de zon lekker schijnt leveren die 4 tot 5 megawattuur per dag”, vertelt hij.

In theorie zou Roto-Art de ovens, die tot 250 tot 300 graden worden gestookt, ook elektrisch kunnen verwarmen. “Maar dan voldoet mijn huidige aansluiting van 700 kilowatt niet. De ovens moeten snel regelbaar zijn en dat vraagt om hele grote vermogens. Dan heb ik een aansluiting van 4 miljoen kilowatt nodig. Als ik het netwerkbedrijf om zo’n aansluiting vraag, dan ben ik over 5 of 10 jaar aan de beurt, dus dat schiet niet op.”

De chronische filevorming op het elektriciteitsnet, waardoor bedrijven nauwelijks nieuwe of grotere aansluiting kunnen krijgen, is volgens de netwerkbedrijven niet voor 2030 opgelost. Het klimaatdoel om in 2030 55 procent minder CO2 uit te stoten is wettelijk vastgelegd, maar er moet nog veel gebeuren om dat voor elkaar te krijgen. Veel bedrijven kunnen niet wachten totdat het elektriciteitsnet is uitgebreid, en kijken naar groene waterstof in plaats van elektriciteit als alternatief om te verduurzamen.

Oerlemans gebruikt de zonnestroom daarom op een andere manier: hij maakt er groene waterstof van. Roto-Art is nu in het bezit van een eigen elektrolyser, geleverd door het Nederlandse bedrijf Adsensys, met een vermogen van een kleine 20 kilowatt, die water met behulp van de eigen zonnestroom splitst in groene waterstof en zuurstof. Dat stelt het bedrijf in staat om bij één oven 20 procent waterstof bij te mengen.

Dat levert een bescheiden besparing op aardgas en dus CO2-uitstoot op. Investering: 200-duizend euro. “Dat is volgens geen enkele maatstaf rendabel”, zegt Oerlemans. “Als dat het criterium was, had ik er vorige week mee moeten stoppen. Maar ik ga ermee door, want ik wil met de toekomst bezig zijn.”

Nu is het nog behelpen, ook omdat Roto-Art zelf geen waterstof mag opslaan. “Als ik tegen de omgevingsdienst zeg dat ik mijn eigen waterstof maak én het wil opslaan, dan zien ze mij als producent, en dan gelden er strengere eisen.” Dus de zonnestroom die Roto-Art in het weekend opwekt, als de fabriek stilligt, gaat niet naar de productie van waterstof.
In de toekomst, die Oerlemans voor ogen heeft, worden al zijn ovens gevoed met 100 procent waterstof. Maar daarvoor heeft hij elektrolysecapaciteit nodig van meer dan 1 megawatt. Zulke schaalvergroting vereist dan wel een lagere prijs dan wat hij voor de eerste elektrolyser heeft betaald. “Over 3 à 4 jaar zijn de prijzen met 80 procent gedaald, zeggen ze nu. Dan wordt het interessant.”

Een alternatief is dat Roto-Art op termijn een aansluiting krijgt op het waterstofnetwerk dat Gasunie in Nederland gaat aanleggen. “Maar de grootverbruikers zullen eerst een aansluiting krijgen”, verwacht de ondernemer. “Misschien dat we hier op het bedrijventerrein de vraag naar waterstof kunnen bundelen, zodat we eerder aan de beurt komen”, filosofeert hij.

Wat Oerlemans zou helpen is meer duidelijkheid vanuit de overheid en advies over wat wel en niet is toegestaan. “Waar moet je precies aan voldoen als je waterstof wil opslaan? De regelgeving is onduidelijk. De omgevingsdienst weet ook niet hoe ze daar mee om moeten gaan. Die zeggen alleen ja of nee tegen een uiteindelijk voorstel. Ik zou graag aan de voorkant helderheid willen hebben.”

Tekst: Roy op 't veld  |   MissieH2 / Waterstof Magazine

Foto links: Het Nederlandse bedrijf Adsensys heeft het waterstofsysteem geleverd waarmee Roto-Art zelf waterstof produceert

De provincie Noord-Holland heeft er weer een nieuw waterstoftankstation bij. Op het bedrijventerrein De Boekelermeer in Alkmaar is het bestaande tankstation van NXT uitgebreid met een waterstoftankinstallatie. Daarmee is dit het tweede waterstoftankstation in de provincie boven het Noorzeekanaal. Eerder opende Avia Marees in de gemeente Kolhorn een klein waterstoftankstation.

De komende maanden wordt de nieuwe tankinstallatie uitvoerig met eigen voertuigen getest. Na de zomer staat de officiële opening op het programma. Vanaf dan kunnen alle waterstofvoertuigen, zowel vrachtwagens en bussen onder 350 bar als personenauto’s  onder 700 bar waterstof tanken.

De opening van het eerste waterstoftankstation is een belangrijke mijlpaal voor NXT Mobility, dat  onderdeel is van GP Groot, meldt directeur Erik Metselaar. “Hoewel er in Nederland op dit moment ruim 4.100 tankstations zijn, is het aantal plekken waar waterstof getankt kan worden nog zeer beperkt. De realisatie van deze waterstoflocatie is dan ook een belangrijke stap, niet alleen voor ons eigen NXT-concept, maar ook voor de hele regio. Ons doel is om op onze tankstations een verscheidenheid aan duurzame brandstoffen en energie aan te bieden. In die mix speelt waterstof een belangrijke rol.”

Uit recente cijfers van BOVAG (Tankstation in Cijfers 2023) blijkt dat er in Nederland slechts 15 waterstoflocaties operationeel zijn. Het doel van het Ministerie van Infrastructuur & Waterstaat is om in 2025 minimaal 50 waterstoftankstations in Nederland te hebben. Vooral voor zwaar transport – waaronder voor trucks en bussen – is waterstof een interessante optie. Waterstofvoertuigen stoten geen luchtvervuilende emissies of broeikasgassen uit. Het enige restproduct is waterdamp. De actieradius van de trucks en bussen is bovendien aanzienlijk groter dan van batterij-elektrische alternatieven. En het tanken neemt niet meer dan een paar minuten in beslag, wat een aanzienlijke tijdsbesparing oplevert in vergelijking met het opladen van batterijen.

Bij NXT Energy Hub Alkmaar wordt op termijn in de regio geproduceerde waterstof verkocht. Daarvoor heeft NXT Mobility de handen ineengeslagen met HYGRO, dat in de Wieringermeer met behulp van een windturbine groene waterstof gaat produceren.

“Zolang er geen waterstoftankstations zijn, worden er geen waterstofvoertuigen verkocht”, zegt directeur Erik Metselaar. “En als er geen waterstofvoertuigen worden verkocht, worden er geen waterstoftankstations gebouwd. Daarom ontwikkelen wij ons eigen waterstofnetwerk. Zo geven we bedrijven de mogelijkheid om te starten met rijden op waterstof en stimuleren we de transitie naar duurzame mobiliteit.”

Op de tanklocatie zijn naast waterstof onder meer (bio-)LNG en het CO2-arme dieselalternatief Neste MY Renewable Diesel verkrijgbaar. Er komen binnenkort ook snelladers voor elektrische trucks, waarmee het aanbod verder wordt uitgebreid. Het waterstoftankstation is gevestigd op het adres Diamantweg 32, 1812 RC Alkmaar

Foto: de koel- en compressiecontainers worden op hun plek getakeld in Alkmaar

Lees ook: nieuwe-europese-afspraken-over-verduurzaming-luchtvaart-met-waterstof

De Franse producent van groene waterstof Lhyfe begint vandaag met de bouw van een nieuwe fabriek voor groene waterstof in zuidwest Frankrijk. In de plaats Bessières, 20 kilometer ten noorden van Toulouse, wordt een fabriek van 5 MW gebouwd. Via het naastgelegen distributieplein wordt waterstof per vrachtauto de regio ingebracht. De fabriek en het distributieplein komen op een terrein van 8000m2. De waterstofhub moet een belangrijke bijdrage gaan leveren aan het verduurzamen van de mobiliteit.

De nieuwe waterstoffabriek is een belangrijk onderdeel van het H2-Corridor-project van de Franse regio Occitanië, dat is gericht op het verduurzamen van het goederen- en personenvervoer. Occitanië stelt € 5,9 miljoen ter beschikking om de oprichting van de site te ondersteunen, waarvan € 4,1 miljoen als lening en € 1,89 miljoen in de vorm van subsidies. De locatie van Lhyfe Occitanië krijgt een capaciteit van twee ton groene en hernieuwbare waterstof per dag. Dit is gelijk aan een opwekkingscapaciteit van 5 MW. De productielocatie is modulair opschaalbaar.

De Occitanië H2 Corridor maakt deel uit van een groter Noord-Zuid-Europees waterstofproject, dat tot doel heeft het goederen- en personenvervoer op de as tussen de Middellandse Zee en de Noordzee koolstofarm te maken.

Het doel van de regio voor de Occitanië H2 Corridor is om tegen eind 2024 twee installaties voor de productie van hernieuwbare waterstof te hebben, goed voor een totale productie van zes ton per dag. Er moeten zeven waterstoftankstations gebouwd worden die tussen de 600 en 1 200 kg per dag kunnen leveren aan 40 vrachtwagens op waterstof, 62 koelopleggers/-units en 15 regionale streekbussen.  

Carole Delga, President, Region of Occitanië is blij met de start van de werkzaamheden: “Groene waterstof tot een van de energieën van de toekomst. Vandaag de dag is zware mobiliteit een van de grootste uitdagingen van de energietransitie. Daarom heeft het gewest het project Occitanië H2 Corridor opgestart, waarbij industrie en mobiliteit op Europees niveau worden geïntegreerd. Ik ben er trots op dat dit project hier in Occitanië wordt ontwikkeld en dat Lhyfe bijdraagt ​​aan decarbonisatie van onze streek.”

De nieuwe fabriek van Lhyfe in zuidwest Frankrijk moet eind 2023 operationeel zijn.

Lees ook: siemens-heeft-veel-vertrouwen-in-waterstoftreinen-maar-starten-is-moeilijk

Onder de nieuwe Toyota-baas Koji Sato gaat de Japanse autofabrikant Toyota zich steeds meer op batterij-elektrische auto's richten, maar ook waterstoftechnologie blijft een van de speerpunten. Sato wil op het gebied van waterstof vooral breed gaan samenwerken met partners die waterstof produceren, transporteren en verbruiken. De focus ligt op het uitbreiden van de waterstofinfrastructuur en het uitbreiden van industrieën die de brandstof gebruiken. "We willen ervoor zorgen dat waterstof een haalbare optie blijft", aldus Sato.

Koij Sato zal vanaf april de grootste autofabrikant ter wereld leiden. Hij wil de groep meer focussen op batterij-elektrische auto's, maar houdt met meerdere technologieën vast aan Toyota's eerdere strategie. Het bedrijf blijft op grote schaal inzetten op hybride auto's, vergezeld van een offensief met puur elektrische voertuigen en de uitbreiding van de waterstofactiviteiten.

Sato wilde niet in detail ingaan op de doelen met waterstof. "We hebben op dit moment geen specifiek zakelijk doel". Van de waterstofauto Toyota Mirai heeft het bedrijf tot nu toe 22.000 exemplaren verkocht.

Foto: Het Japanse Kumamoto Ziekenhuis en Toyota Motor Corporation hebben de afgelopen jaren succesvol een ambulance op waterstof ontwikkeld. De brandstofcel in het voertuig kan ook stroom leveren aan apparaten in de omgeving.

Lees ook: transporteur-samskip-koopt-eerste-twee-containerschepen-op-waterstof

De gemeenteraad in Den Haag heeft gisteravond (donderdagavond) een motie aangenomen waarin zij het college verzoekt waterstof opnieuw toe te laten bij het vervoer van doelgroepen. De afgelopen jaren werd daarvoor de grootste waterstofvloot van Nederland ingezet. In en rond de hofstad reden meer dan vijftig taxi’s op waterstof. Bij de nieuwe aanbesteding kwam het college met de mededeling dat waterstof niet emissievrij is, omdat er veelvuldig grijze waterstof gebruikt wordt. Batterij-elektrisch was volgens de toenmalige wethouder milieuvriendelijker.

Na hevige protesten en een lobby-campagne van het H2Platform, OR (Orange Gas), waterstofpompstationhouder Kerkhof en de Stichting Bevordering Waterstofinfrastructuur (i.o.) wordt er opnieuw naar de keuze gekeken. Gisteravond heeft de gemeenteraad van Den Haag een motie aangenomen waarin zij het college verzoekt waterstof wederom in de aanbesteding doelgroepenvervoer te overwegen.

De inzet van waterstof bij de CO2-vrije energievoorziening in Nederland is zeer actueel nu deze week is gebleken dat de stroomvoorziening in steeds groteren delen van het land tegen zijn grenzen aanloopt. Dit wordt mede veroorzaakt door de vele oplaadpalen voor elektrische voertuigen die veel stroom vragen. Grote tankstations langs de snelweg die in de toekomst de complete fossiele energiestroom willen vervangen door elektriciteit hebben straks een 25MW elektriciteitsaansluiting nodig.

Het Duits, Thais en Italiaanse waterstofbedrijf Enapter heeft gisteravond in Londen de Earthshot Prize gewonnen. De milieuprijs, een initiatief van ZKH Prins William en The Royal Foundation, heeft tot doel de wereldwijde zoektocht naar de meest inspirerende en innovatieve oplossingen voor de grootste milieu-uitdagingen te stimuleren. In totaal vijf projecten over de hele wereld vielen in de prijzen. Prins William en zijn vrouw Catherine waren aanwezig, net als tal van beroemdheden als voetballer Mo Salah van Liverpool, actrice Emma Thompson en David Oyelowo. Er waren optredens van Coldplay, Yemi Alade, Shawn Mendes en Ed Sheeran. De ceremonie vond plaats in het Alexandra Palace. Enapter ging naar huis met 1,2 miljoen Euro.

Enapter Mede-oprichter Vaitea Cowan (foto rechts) was bij het bekendmaken van de shortlist, medio september, al zeer verrast. "We zijn dolgelukkig om erkend te worden door de EarthShot-prijs. De steun die we krijgen bij het opschalen van de productie van onze AEM-elektrolysers voor groene waterstof zal ons in staat stellen een nog grotere rol te spelen in het groene proces. Onze missie  is om groene waterstof voor iedereen betaalbaar en toegankelijk te maken door de kosten van AEM-waterelektrolyse te verlagen zodat waterstof kan concurreren met fossiele brandstoffen.”

“Onze elektrolysers zijn compacte modules die probleemloos geschakeld kunnen worden om op elke schaal groene waterstof te produceren. Ze zijn eenvoudig te installeren en, belangrijker nog, ze zijn gestandaardiseerd. Deze standaardisatie maakt ze perfect geschikt voor massaproductie, wat schaalvoordelen zal creëren om de kosten van elektrolysers enorm te verlagen en zijn daarmee toegankelijk voor iedere investeerder.”

Enapter bouwt momenteel een campus bij de Duitse stad Münster waar over twee jaar 10-duizend compacte elektrolysers per maand kunnen worden geproduceerd, schreef Waterstof Magazine eerder.

Deze week is HyDelta, een Nederlands onderzoeksprogramma gericht op het veilig inpassen van waterstof in de bestaande infrastructuur voor gastransport en distributie, officieel van start gegaan. De verschillende partners willen barrières voor innovatieve waterstofprojecten wegnemen. Het project loopt tot januari 2022 met een eventuele uitloop naar april. Innovaties die het dichtst bij markintroductie zijn worden als eerste aangepakt.

Veel partijen lopen bij de ontwikkeling in praktijk aan tegen obstakels op het terrein van vergunningen, infrastructuur of veiligheidsvoorschriften. Hierdoor komen innovatieve projecten niet van de grond of er treedt vertraging op. Het HyDelta-programma wil deze obstakels inventariseren en bezwaren wegnemen door vraagstukken te onderzoeken. De verschillende partijen binnen HyDelta richten zich op de financiering, het onderzoek en de uitvoering. De financiering wordt geregeld door de Gasunie, Netbeheer NL en TKI Nieuw Gas. Voor onderzoek en uitvoering zijn DNV GL, Kiwa, TNO en de New Energy Coalition aangesloten. Deze laatste partij zal ook als coördinator optreden.

Geselecteerde onderwerpen zijn: technische aanpassingen in het aardgasnetwerk, veiligheid bij gebruik, metering van waterstof, geur en zichtbaarheid, standaardisering/normering, ontwikkelen van educatietrajecten, de werking van bijmengverplichtingen en de economie van de waterstofwaardeketen. Voor al deze onderwerpen wordt zoveel mogelijk aangesloten bij, of voortgeborduurd op, lopende en geplande internationale onderzoeken en initiatieven.

‘Dit programma is de wegbereider naar de daadwerkelijke toepassing van groene waterstof in de praktijk. Deze stap is noodzakelijk en dringend, om de vele innovaties die zich nu ontwikkelen, te kunnen versnellen en verder te brengen,’ aldus Jörg Gigler van TKI Nieuw Gas, onderdeel van de Topsector Energie.

Ondanks de vele initiatieven bevindt de ontwikkeling van een waterstofeconomie zich nog in een beginfase. Zo staan nog talloze vragen open, variërend van technische vragen rond de productie en de inpasbaarheid van waterstof in het transport- en opslagsysteem, tot vragen rond de economische en juridische aspecten ervan. HyDelta wil deze vraagstukken oplossen.

In Brussel hebben politieke leiders en hoge ambtenaren uit Portugal en Nederland verder gesproken over de realisatie van een enorme waterstoffabriek in Sines. Nabij deze Portugese havenplaats moeten grote zonnevelden komen met miljoenen zonnepanelen voor de productie van groene waterstof. Onder andere de Nederlandse Waterstofgezant Noé van Hulst en Bart Biebuyck, executive director van Fuel Cells and Hydrogen joint undertaking, zitten aan de overlegtafel. ‘We doen echter geen mededelingen over welke bedrijven bij dit initiatief betrokken zijn, dat laten we aan de bedrijven zelf over,’ meldt Van Hulst aan Waterstof Magazine

‘Het doel van de gesprekken in Brussel was om te praten over de vervolgstappen en de wijze waarop dit plan zou kunnen passen binnen de regels van de Europese Unie. Maar het is op dit moment te vroeg om daarover meer te zeggen,' aldus Van Hulst, die daar nog wel aan toevoegt dat een groep bedrijven in Portugal en Nederland al geruime tijd samengewerkt aan het creëren van een waardeketen en handelsroute. De beide regeringen hebben het initiatief verwelkomd.

‘Nederland beschouwt groene waterstof als een noodzakelijke aanvulling op elektrificatie en energie-efficiëntie met het oog op het bereiken van de afgesproken klimaatdoelen voor 2050,’ zegt van Hulst. ‘Onze berekeningen tonen echter aan dat we enorme hoeveelheden waterstof nodig hebben om te verduurzamen. En dan hebben we het over hoeveelheden die onze eigen binnenlandse productiecapaciteit de komende 10 jaar zullen overtreffen, vandaar onze belangstelling voor import,’ laat Van Hulst aan onze redactie weten. De Portugese Minister van Milieu João Matos Fernandes zegt in de media in Portugal dat het plan voor de waterstoffabriek in Sines in april zal worden ingediend. Hij garandeert dat het Portugese bedrijven het project zullen ontwerpen en bouwen.

Na afloop van de gesprekken in Brussel plaatste de Portugese staatssecretaris van Energie João Galamba de bovenstaande foto op social media. Hij staat voor de banier, met rechts naast hem Noé van Hulst en links Bart Biebuyck.

Onder grote belangstelling is woensdagmorgen in Stad aan ’t Haringvliet de eerste waterstofwoning van Nederland officieel geopend. Het hart van het waterstofsysteem is een Solenco Powerbox met een Italiaans design die is opgesteld in de garage. In de Powerbox zit een brandstofcel gecombineerd met een elektrolyser. Deze wordt gebruikt om van stroom -uit de 30 zonnepanelen op het dak- waterstof te maken en op een later tijdstip van dit waterstof weer stroom. De waterstofopslag bevindt zich in de tuin. In een grijze metalen kast ligt in 24 cilinders onder 30 bar maximaal 1200 liter waterstof opgeslagen. Waterstof Magazine was ter plaatse. Meer informatie over dit innovatieve project vindt u hier.